Kurban üç cins hayvandan olur.
1- Koyun, keçi
2- Sığır, manda
3- Deve
Keçinin bir yaşında, koyunun bir yaşını doldurmuş veya 6 aylık olup, bir yaşındaki gibi gösterişli olması şarttır. Deve en az beş yaşını, sığır ve mandanın ise en az iki yaşını bitirmiş olması icap eder. İcab eden yaşı doldurmamış, herhangi bir uzvu noksan olan veya sakatlığı olup kurban olmasına mani bir durumu olan hayvanlar asla alınmamalıdır.
Bu hayvanların dişisinin de erkeğinin de kurban olarak kesilmesi caizdir.
Vahşi hayvanlardan ve tavuk, hindi gibi iki ayaklılardan kurban caiz değildir.
Tavuk, horoz ve hindi gibi hayvanları kurban niyeti ile kesmek mecusilere benzemek olduğundan tahrimen mekruhtur.
Kurban, koyun ve keçiden bir yaşını tamamlayan (ikiden gün alan) sığırdan ve mandadan iki yaşını tamamlayan (üçten gün alan) ve deveden beş yaşını tamamlayandır. Ancak koyun altıncı ayını doldurup yedinci aydan gün alır ve bir yaşında koyunlar gibi cüsseli olursa kurban olması caizdir. (Ancak keçi caiz değildir)
Koyun ve keçi her ne kadar büyük de olsa ancak bir kişi için kesilebilir. Sığır ve deve ise yedi kişi ve daha az kişiler için kesilebilir. Kıymetleri müsavi olduğu zaman bir koyun kesmek bir sığır ve devenin yedi de birinden efdaldir. Eğer büyük hayvanın yedi de biri daha kıymetli ise o efdaldir.

Kurbanlık hayvan kesilmeden evvel doğurursa o yavru da anası ile beraber kesilir. Bazılarına göre
kesilmeden tesaddük edilir. Kurban sahibi ondan yiyemez. Yerse kıymetini tesaddük eder. Müstehap olan o yavruyu canlı olarak tesaddük etmektir.

Kuyunun iki memesinden biri körelse veya kopsa deve, sığır ve mandaların dört memesinden ikisi körelse veya kopsa ondan kurban olmaz.

Kurban olacak hayvanın boynuzlu ve boynuzsuz olmasında ve boynuzunun kırık olmasında beis yoktur. Çünkü boynuza maksut taalluk etmez. Bazı fukaha boynuzunun biri veya ikisi kökünden kırılırsa olmaz dedi. Buzağı iken boynuzları yakılıp köreltilen cins hayvanlardan kurban kesmek caiz olur. Sunî tohumlama ile doğan hayvanı kesmek de caizdir.

Kurbanlık hayvanın, şaşı ve uyuzlu olması, karnını doyurabildikten sonra deli olması, burulmuş, husyeleri alınmış olması, dağlanmış olması, öksürür olması, doğum yapamaz olması, kulakları delinmiş ve uzunluğuna yarılmış olması ve koyunun yünlerinin kesilmiş olması kurban olmasına zarar vermez. Lakin bu gibi kusurlu hayvanları kurban olarak kesmek tenzihen mekruhdur.

NECASET YİYEN HAYVAN VE KURBANIN KAZASI

Bir hayvan eğer hiç temiz yiyecek yemez de devamlı necaset yiyorsa hapsedip bekletmeden kurban kesilmesi caiz olmaz. Eğer hem necaset hem de temiz şeyleri yiyorsa hapsedilmeden kesilmesi caiz olur.
Necaset yiyen hayvanın ne kadar hapis olunacağında ihtilaf olundu. İmamı Serahsi “Celale denen hayvanın hapsi için muayyen bir zaman yoktur. Eti temiz olup kokmayıncaya kadar hapsolunur.” Dedi. Bazı kitaplarda tavuk üç gün, koyun dört gün, deve ve sığır on gün hapsolunur dedi. (Reddül Muhtar c.6 s.306 ve 322 den 326ya kadar – Mebsuti serahsi c.12 s.11 – Fetevayı kazıhan – teybin – hidaye c.4 s.74)

Kesilmeyen kurbanin kazasi
Bir kimse kesmediği kurbanın kazasına niyet ederek kurban kesmiş olsa kaza olmayıp nafile olur. Kesmemiş olduğu kurbanın kazası için orta kıymette bir koyun veya kıymeti tasaddük edilir.
(Fetavil hindiye c.5 s.305).

Bir kimse kurban kesme niyeti ile bir koyun alıp bayram günleri geçtiği halde kesememiş olsa zengin olsun fakir olsun eğer “Benim üzerime şu koyunu kurban etmek vardır” demek suretiyle kendisine vacip yapmış ise veya böyle demese bile fakir olduğu halde kurban etmek niyetiyle bir koyun almışsa o koyunu diri olarak tasaddük eder. Eğer zengin olup kendisine muayyen bir koyunu kesmeyi vacip yapmamışsa ister kurban için koyun almış olsun ister almamış olsun dilerse orta değerde bir koyun alıp diri olarak tasaddük eder. Dilerse kıymetini tasaddük eder. (Fetavil hindiye c.5 s.296)

Önemli bir husus.
Kurban icin alinan bir hayvan kaybolur veya calinirda yerine bir kurbanlik alindikdan sonra kaybolan kurbanlik bulunursa sahibi fakir ise her ikisinide kesmesi icab eder zengin ise yaliniz birini keser.

Cünkü fakir halde ve mükellef degil iken bir hayvani kurban niyyeti ile almakla bizzat o hayvan kurban edilmek üzere tayin edilmis ve bir nevi adak gibi fakirin üstüne vacib olmus olur. M.Islam ilmühali s.392

Zengin ise bir kurban kesmekle zaten mükelleftir.bir hayvani almakla mutlaka o hayvani kurban etmesi sart olmaz. Cünkü o hayvan üzerinde hususi bir niyyet yapmamis sadece dinen borcu oldugu icin bir kurbanlik almistir. İster onu ister herhangi bir hayvani kurban edebileceginden kaybolmusken bulunan ilk hayvani veya yeni almis oldugu hayvani keser.yani ikisinden birisini kesmesi yeterli olur.
B.Islam ilmühali s.392

1- Kurbanı bayram gününden evvel alıp bakmak
2- Boynuna bir şey asmak bir deri parçası da olabilir. Koyunda müstehap değildir.
3- Kesileceği yere şefkat ve tazimle götürmek bacağından çekip sürüklememek
4- Kestikten sonra çulunu ve boynundaki gerdanlığını tasaddük etmek
5- Kurban alırken iyisini, büyüğünü ve semizini almak.
6- Keserken kıbleye çevirmek sünneti müekkededir.
7- Bıçağın keskin olması
8- Kestikten sonra bütün azaları hareketsiz kalıp canı çıkıncaya kadar başını kesmemek ve yüzmemek
9- Kestiği kurbanın etinden yemesi ve başkalarına yedirmesidir. Efdal olan üçte birini tasaddük etmek,
üçte birini akraba ve dostlarına yedirmek ve üçte birini de ehline bırakmaktır.
(Fetavel hindiye c.5 s.330)
10- Derisini tesaddük etmek (fakirlere veya hayır yollarına vermek) (Kuduri – Reddül muhtar c.6 s.328)
11- Kestikten sonra iki rekat namaz kılmak
12- Keserken yemek borusu, nefes borusu ve iki şah damarı olmak üzere dördünü kesmek
13- Dört damarını kesip bırakmak, başını koparmamak (fetavel hindiye c.5 s.287)

KURBAN İÇİN MEKRUH OLAN ŞEYLER

1. Kurbanı kitabinin (Yahudi, Hİristiyan) kesmesi.
2. Derisini satmak veya yenilip içilen bir şey ile değiştirmek, bazıları derisini satmak batıldır dediler. (yani hiç caiz değildir dediler.)
3. Yününü ve sütünü satmak.
4. Kesmeden evvel kurbanlık hayvanın sütünü kullanmak veya kurbanlıktan her
hangi bir şekilde menfaatlenmek.
5. Kasabın ücretini kurbandan vermek (Et ve derisini vermek gibi)

6. Gece kesmek yanlış olma ihtimalinden dolayı tenzihen mekruhtur
7. İster kitabi ister Mecusi olsun kafire kurbandan bir şey vermek.
Eğer kurban sahibinin evine gelirde yerse mekruh olmaz. (Elfıkhı alel mezahib).
8. Kurban niyeti ile alınan hayvanı daha ucuzu veya müsavisi ile değiştirmek.
Fakirse hiç caiz olmaz. (Elfıkhı alel mezahib C.1 S.724 – Reddül muhtar C.6 S.329)
9. Yemek borusu, nefes borusu ve iki şah damar olmak üzere dördünü kesmek
gerekirken üçünü kesip birini bırakmak
10. Kestikten sonra hayvan ölmeden murdar iliğini (can damarı) kesmek, hayvanın başını koparmak ve yüzmekte mekruhtur. Bunu yemek mekruh değildir.
11. Hayvanı yatırdıktan sonra bıçağı bilemek
12. Hayvanı kıbleye çevirmeden kesmek
13. Hayvana lüzumsuz eza veren her şey mekruhtur.
(Fetavil hindiye C.5 S.287/288 – Reddül muhtar C.6 S.296)
14. Deveyi çenesinin altından kesmek, sığır ve mandayı da boynunun gövdesine bitiştiği
yerden kesmek. (Dürül muhtar – Reddül muhtar C.6 S.303)
15. Doğurması yakın olan gebe hayvanı kesmek. (Dürer haşiyesi şürrümbilal C.1 S.27